Fundacja im. Grupy Operacyjnej "Śląsk" 1939


Dołącz do nas: www.facebook.com/GOSlask1939

73 Pułk Piechoty z Katowic

73 pułk piechoty był przed wojną najpopularniejszym śląskim pułkiem i do dzisiaj cieszy się dużym szacunkiem i sławą. Jednym z powodów wyjątkowej pamięci, oczywiście poza niepodważalnymi walorami bojowymi i postawą podczas wojny, był fakt stacjonowania w stolicy województwa – Katowicach.

Defilada w Katowicach. Źródło: www.historycy.org.pl

Jego rodowód, jak większości jednostek stacjonujących później na Śląsku wywodzi z Powstania Wielkopolskiego. Po wybuchu walk w Poznaniu w grudniu 1918 roku, także na prowincji zaczęto tworzyć oddziały wojskowe. Jedną z takich jednostek była utworzona w Buku, kompania bukowska, która wraz z kompaniami z innych miast została wysłana na front.

Wiosną 1919 roku, po odejściu części Wojsk Wielkopolskich na front wschodni, na bazie kilku kompanii garnizonowych, w tym i kompani bukowskiej utworzono 1 batalion rezerwowy OW II który wysłano na wschód. Dowódcą oddziału był por. Walerian Anderson, a w skład batalionu wchodziły jednostki z powiatów grodziskiego, kościańskiego i śmigielskiego. Już na froncie sformowano II batalion pod dowództwem Dionizego Kogla, który obejmował powiaty babimojski, nowotomyski, poznański wschodni i wschowski, a później stworzono także III batalion Jana Marcinkowskiego powstały 27 września 1919 roku, który obejmował powiaty obornicki, leszczyński, międzychocki i skwierzyński. Wszystkie 3 bataliony wspólnie utworzyły 1 pułk rezerwowy. Dowódcą pułku którego oficjalne sformowanie miało miejsce 2 października 1919 roku, został kpt. Kazimierz Zenkteler. Pułk objął odcinek frontu od Kwilczy do Włoszakowic.

Z biegiem czasu zaczęto formować kolejne pododdziały. Były to między innymi IV batalion por. Jerzego Hagera. Wszystkie bataliony składały się z 4 kompanii strzeleckich i kompani ckm. Ponadto sformowano pluton łączności, pionierów, 5 pułkową kompanię ckm i batalion zapasowy. Po uroczystym przejęciu Wielkopolski po ratyfikowaniu traktatu wersalskiego w styczniu 1920 roku pułk został przemianowany na 155 pułk piechoty wielkopolskiej, a na jego czele stanął kpt. Jan Namysł. Pod koniec kwietnia 1920 roku pułk wyruszył na front litewsko-białoruski w ramach VII brygady ppłk Zenktelera.

Na froncie działał w ramach 10 DP i brał udział w walkach nad Autą i Dzisną ponosząc znaczne straty. W czasie odwrotu i późniejszych walk w Grodnie pułk stoczył kolejne krwawe walki. Gdyby nie rozkaz odwrotu prawdopodobnie zdobyto by Grodno wypierając z niego oddziały III korpusu konnego Gaja. Po przekroczeniu Niemna przez 8 i 10 DP pułk przez dwa dni odpierał wszelkie próby Rosjan sforsowania rzeki.

Na początku sierpnia w Zegrzu przeorganizowano pułk w jednostkę trzy batalionową i przyporządkowano ją z powrotem do VII brygady piechoty. Następnie 155 pp wziął udział w bitwie warszawskiej w rejonach Zegrza kończąc szlak bojowy nad Narwią.

13 września, 155 pułk powrócił w chwale do Wielkopolski. Za udział w walkach z Rosją Radziecką żołnierze pułku otrzymali 21 orderów Virtuti Militari i 140 Krzyży Walecznych.

W grudniu VII brygada rezerwowa została przemianowana na 23 DP natomiast w marcu 1921 roku 155 pułk piechoty otrzymał swoją ostateczną nazwę 73 pp. W styczniu 1922 roku miała miejsce niezwykle ważna uroczystość wręczenia sztandaru ufundowanego przez mieszkańców Kępna.

Przed 73 pułkiem postawiono zaszczytne zadanie wraz z całą 23 DP zajęcia przyznanej Polsce części Górnego Śląska. Nastąpiło to dnia 22 czerwca 1922 roku. Miastem garnizonowym pułku zostały Katowice. Koszarami były budynki po dawnym niemieckim batalionie z 22 pp. Tylko II batalion 73 pp został zakwaterowany w Oświęcimiu.

Batalion oświęcimski. Źródło: z arch. rodziny Kołodziejczyków.

Batalion oświęcimski. Źródło: z arch. rodziny Kołodziejczyków (Tadeusz Kołodziejczyk poległ pod Wyrami 2 września 1939 r.)

23 lipca 1923 roku obchodzono pierwsze święto pułkowe na śląskiej ziemi, która na stałe wryła się w tożsamość pułku. Wtedy też ustanowiono odznakę pułkową która nawiązywała do rodzącej się śląskiej tradycji 73pp. Odznaka przedstawiała śląskiego orła i skrzyżowany młotek z pyrlikiem – tradycyjne narzędzia górnicze.

Pułk miał zawsze szczęście do dobrych dowódców. Funkcję tę sprawowali: ppłk Erazm Kossowski płk Laudański, płk Juliusz Drapella, płk Różycki-Kołodziejczyk, ppłk dypl. Alojzy Horak, ppłk Bobrowski, ppłk Bronisław Duch, ppłk Władysław Sosialuk.

Lata dwudzieste to ciężka praca nad ujednoliceniem i szkoleniem nowych roczników. Większość początkowej kadry wywodziła się z Wielkopolski i wcześniej służyła w armii niemieckiej. Z biegiem lat do pułku zaczęli napływać wychowankowie już polskich szkół podchorążych. Przy pułku działał Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy który kształcił przyszłych oficerów rezerwy. Ważnaą rolę pełniła również pułkowa szkoła podoficerska. W pułku duże znaczenie przywiązywano do szkolenia poborowych. Służba trwała 18 miesięcy, a pobór miał miejsce dwa razy w roku. Cykl szkolenia kończyły ćwiczenia letnie bądź zimowe. Latem wszyscy żołnierze uczestniczyli w szkoleniu poligonowym, tzw. koncentracja letnia. Powoływano na nią także rezerwistów. Manewry odbywały się w ramach całej 23 DP oraz w połączonych manewrach różnych rodzajów wojsk. Prowadzono także kursy dokształcające, między innymi dla analfabetów.

Szkoła podoficerska, 9 komp. 73 pp. Źródło: z arch. A. Ferdyna.

Pułk na stałe zapisał się w kulturze i tradycji przedwojennego Śląska uczestnicząc we wszystkich uroczystościach państwowych i biorąc udział w życiu społeczności lokalnej.

73 pp przed gmachem Sejmu Śląskiego. Źródło: www.historycy.org.pl

Hucznie obchodzono święto pułkowe, które przypadało na 23 lipca, rocznicę bitwy nad Indurą. Na wszelkiego rodzaju uroczystości czy zaprzysiężenie młodego rocznika zapraszano przedstawicieli władz cywilnych, gości z dywizji, przedstawicieli szkół. Ważne było aby wojsko żyło razem ze społeczeństwem. Uczestniczono we wszystkich świętach kościelnych. Pułk w każdą niedzielę w szyku zwartym uczestniczył we Mszy Świętej. Żołnierze pozostałych wyznań mieli zapewnione indywidualnie uczestnictwo w swoich praktykach religijnych. Czczono też rocznicę powstania wielkopolskiego i powstań śląskich. W przeciwieństwie do dzisiejszych czasów wojsko było widoczne na ulicach. Dawało to mieszkańcom poczucie bezpieczeństwa a służba w Wojsku Polskim cieszyła się szacunkiem i dużą sympatią.

Pułk podczas uroczystości przed Teatrem Wyspiańskiego w Katowicach. Źródło: www.historycy.org.pl

W 1938 roku pułk wraz pozostałymi jednostkami śląskimi uczestniczył w ramach Samodzielnej Grupy Operacyjnej Śląsk w zajęciu Zaolzia.

Jako pułk osłonowy 73 pp rozpoczął mobilizację już 24 sierpnia 1939 roku. W planach dowódcy Grupy Operacyjnej gen. Jana Jagmina-Sadowskiego 73 pp został w odwodzie. Udział pułku w obronie śląska, bitwie Wyrskiej i wojnie obronnej za którą 73 pp został odznaczony orderem Virtuti Militari został opisany w innym dziale naszej strony.

Sztandar pułku

Sztandar po zakończeniu walk 20 IX został zakopany przez podchorążego Edwarda Cybulskiego i sierż. Niedbałę w okolicach szkoły w Zielonem w pobliżu Tomaszowa Lubelskiego. Został odnaleziony 5 kwietnia 1993 przez pracowników muzeum w Biłgoraju i po konserwacji w Muzeum Wojska Polskiego trafił do Muzeum Rzemiosł Ludowych w Biłgoraju. Kopia tego sztandaru wróciła do garnizonowego miasta pułku i stanowi cenną pamiątkę w Muzeum Śląskim w Katowicach. Głowicy i drzewca do dziś nie odnaleziono.

Autor: Adam Śliwa


Współpraca: